Turunan Trigonometri

TURUNAN TRIGONOMETRI

 

A. BENTUK DASAR
\(f(x)\) \(f'(x)\)
\(\sin x\) \(\cos x\)
\(\cos x\) \(- \sin x\)
\(\tan x\) \(\sec^2 x\)
\(\cot x\) \(- \csc^2 x\)
\(\sec x\) \(\sec x \tan x\)
\(\csc x\) \(- \csc x \cot x\)
ATURAN BERANTAI

\(\dfrac {dy}{dx} = \dfrac {dy}{du} \:.\: \dfrac {du}{dx}\)

 

Contoh 01

Tentukan turunan pertama dari \(y = \sin \: (2x + 5)\)

Cara pemisalan

\begin{equation*} \begin{split} & u =2x + 5 \\\\ & \frac {du}{dx} = 2 \end{split} \end{equation*}

 

\begin{equation*} \begin{split} & y = \sin u \\\\ & \frac {dy}{dx} = \frac {dy}{du} \:.\: \frac {du}{dx} \\\\ & \frac {dy}{dx} = \cos u \:.\: 2 \\\\ & \frac {dy}{dx} = 2 \:.\: \cos u \\\\ & \frac {dy}{dx} = \bbox[5px, border: 2px solid magenta] {2 \:.\: \cos \: (2x + 5)} \end{split} \end{equation*}

Cara langsung

\begin{equation*} \begin{split} & y = \sin \: ({\color {red} 2x + 5}) \\\\ & {\color {blue} \text{turunan dari } \sin \: (2x + 5) \text{ adalah } \cos \: (2x + 5)} \\\\ & {\color {blue} \text{turunan dari } 2x + 5 \text{ adalah } 2} \\\\ & \frac {dy}{dx} = \bbox[5px, border: 2px solid magenta] {2 \:.\: \cos \: (2x + 5)} \end{split} \end{equation*}


Contoh 02

Tentukan turunan pertama dari \(y = \cos^3 x\)

Cara pemisalan

\begin{equation*} \begin{split} & u =\cos x \\\\ & \frac {du}{dx} = - \sin x \end{split} \end{equation*}

 

\begin{equation*} \begin{split} & y = u^3 \\\\ & \frac {dy}{dx} = \frac {dy}{du} \:.\: \frac {du}{dx} \\\\ & \frac {dy}{dx} = 3 \:.\: u^2 \:.\: -\sin x \\\\ & \frac {dy}{dx} = -3 \:.\: \sin x \:.\: u^2  \\\\ & \frac {dy}{dx} = \bbox[5px, border: 2px solid magenta] {-3 \:.\: \sin x \:.\: \cos^2 x} \end{split} \end{equation*}

Cara langsung

\begin{equation*} \begin{split} & y = \cos^3 x \\\\ & {\color {blue} \text{turunan dari } \cos^3 x \text{ adalah } 3 \cos^2 x} \\\\ & {\color {blue} \text{turunan dari } \cos x \text{ adalah } - \sin x} \\\\ & \frac {dy}{dx} = - \sin x \:.\: 3 \:.\: \cos^2 x \\\\ & \frac {dy}{dx} = \bbox[5px, border: 2px solid magenta] {-3 \:.\: \sin x \:.\: \cos^2 x} \end{split} \end{equation*}

B. PERKALIAN DAN PEMBAGIAN

\(y = u \:.\: v \rightarrow y' = u' \:.\: v + u \:.\: v'\)

 

\(y = u \:.\: v \:.\: w \rightarrow y' = u' \:.\: v \:.\: w + u \:.\: v' \:.\: w + u \:.\: v \:.\: w'\)

 

\(y = \dfrac uv \rightarrow y' = \dfrac {u' \:.\: v - u \:.\: v'}{v^2}\)

Contoh 01

\(y = 5x \:.\: \sin x\)

\begin{equation*} \begin{split} & u = 5x \\\\ & u' = 5 \end{split} \end{equation*}

\begin{equation*} \begin{split} & v = \sin x \\\\ & v' = \cos x \end{split} \end{equation*}

 

\begin{equation*} \begin{split} & y' = u' \:.\: v + u \:.\: v' \\\\ & y' = \bbox[5px, border: 2px solid magenta] {5 \:.\: \sin x + 5x \:.\:\cos x} \end{split} \end{equation*}


Contoh 02

\(y = \dfrac {x}{\tan 3x}\)

\begin{equation*} \begin{split} & u = x \\\\ & u' = 1 \end{split} \end{equation*}

\begin{equation*} \begin{split} & v = \tan 3x \\\\ & v' = 3 \:.\: \sec^2 x \end{split} \end{equation*}

 

\begin{equation*} \begin{split} & y' = \frac {u' \:.\: v - u \:.\: v'}{v^2} \\\\ & y' = \frac {1 \:.\: \tan 3x - x \:.\: 3 \:.\: \sec^2 3x}{(\tan 3x)^2} \\\\ & y' = \bbox[5px, border: 2px solid magenta] {\frac {\tan 3x - 3x \:.\: \sec^2 3x}{\tan^2 3x}} \end{split} \end{equation*}

C. BENTUK IMPLISIT

Bentuk implisit dapat diturunkan dengan cara melakukan penurunan secara keseluruhan.

 

Contoh 01

\begin{equation*} \begin{split} & \sin x + \cos y = 1 \\\\ & \cos x + y' \:.\: - \sin y = 0  \\\\ & -y \:.\: \sin y = - \cos x \\\\ & y' = \frac {\cos x}{\sin x} \end{split} \end{equation*}

 

Catatan:

  • turunan dari \(y\) adalah \(y'\), sehingga turunan dari \(\cos y\) adalah \(y' \:.\: - \sin y\)

Contoh 02

Diketahui \(x^2 + y^2 = \tan xy\)

Tentukan nilai dari \(y'\) untuk \(x = 0\) dan \(y = 1\)

 

\begin{equation*} \begin{split} & x^2 + y^2 = \tan xy \\\\ & 2x + y' \:.\: 2y = (1 \:.\: y + x \:.\: y') \:.\: \sec^2 xy   \\\\ & 2(0)  + y' \:.\: 2 (1) = (1 \:.\: 1 + 0 \:.\: y') \:.\: \sec^2 \: (0 \:.\: 1)   \\\\ & 2y' = \sec^2 \: 0 \\\\ & 2y' = \frac {1}{\cos^2 \: 0} \\\\ & 2y' = \frac {1}{1} \\\\ & y' = \frac 12 \end{split} \end{equation*}

D. INVERS TRIGONOMETRI
F(x) F'(x)
\(\arcsin x\) \(\dfrac {1}{\sqrt{1 - x^2}}\)
\(\arccos x\) \(- \dfrac {1}{\sqrt{1 - x^2}}\)
\(\arctan x\) \(\dfrac {1}{1 + x^2}\)